Filip Kovačević: Ko je protiv Amerike (kolumna)

Krajem januara svake godine američka obavještajna zajednica publikuje izvještaj o globalnim prijetnjama američkoj državi. Ove godine je izvještaj bio značajno duži nego prošle, sa 28 stranica proširen je na 42. Da li se u svijetu zaista povećao rizik po američke nacionalne interese za 50 odsto ili se samo pojačala paranoja u američkim obavještajnim i političkim krugovima? Mislim da je u pitanju i jedno i drugo.

Izvještaj na prvo mjesto stavlja intenzivnu saradnju između Rusije i Kine i tvrdi da te dvije države nisu ovako blisko sarađivale još od sredine pedesetih godina prošlog vijeka. U stvari, saradnja između Rusije (SSSR) i Kine je bila na najvišem nivou početkom pedesetih, za vrijeme Korejskog rata, kada su se sjevernokorejske trupe, uz pomoć kineske armije i sovjetske avijacije, uspješno suprostavile međunarodnim snagama pod komandom američkih generala. Taj sukob je završen neriješeno i njegove posljedice su i danas jasno vidjive: Korejsko poluostrvo je ostalo podijeljeno.

Međutim, iako nije uspjela da ostvari svoj naum, američka politička klasa je iz Korejskog rata izvukla važnu lekciju. Shvatila je da mora ozbiljno raditi na razbijanju saveza između SSSR i Kine jer jedino tako može postići trajne geopolitičke uspjehe. I, zbilja, već krajem pedesetih godina počinju ideološka trvenja između SSSR i Kine (u kojima je i Jugoslavija imala ulogu) koja kulminiraju u otvorenom sukobu na sovjetsko-kineskoj granici na ostrvu Damanski 1969. Poslije toga nije bilo previše teško američkom predsjedniku Ričardu Niksonu i njegovom savjetniku Henriju Kisindžeru da “otvore” Kinu za saradnju sa SAD-om i uključe je, kao izvor jeftine proizvodnje i radne snage, u zapadne ekonomske tokove. Imajući u vidu kasnija dešavanja, može se čak reći da je SSSR, kad je “izgubio” Kinu tj. njen ogromni ekonomski potencijal, osudio sebe na propast, što se i desilo 1991.

Sada izgleda kao da je napravljen puni krug. Rusija i Kina su opet zajedno. Zašto je zaboravljena skupo plaćena lekcija? Vjerujem da je razlog tome žestoka podjela u okviru same američke političke elite. Jedan dio elite (klintonovski) je želio da nastavi globalističku politiku saradnje sa Kinom, a protiv Rusije, dok drugi dio elite (trampovski), u želji da izmijeni državnu ekonomsku politiku u korist nacionalnog jačanja, pokušava da paktira sa Rusijom, a protiv Kine. S obzirom da ni klintonovski ni trampovski dio nemaju potpunu prevagu u državnim institucijama, šalju se kontradiktorni signali i spoljnopolitička agenda postaje iracionalna.

Upravo je iracionalnost najveći grijeh u politici, a posebno kada su u pitanju velike sile. Ona stvara atmosferu nepredvidljivosti i nepovjerenja i gura ostale velike sile u neku vrstu saveza protiv nestabilnosti. To se odražava u sve prijateljskijim odnosima između ruskog predsjednika Vladimira Putina i kineskog predsjednika Si Džinpinga. Objektivno gledano, Rusija je čak i više “ugrožena” širenjem kineskog ekonomskog uticaja nego SAD. Međutim, razlika je u tome što sa Kinom, ona može postići dogovor zasnovan na zajedničkim interesima, dok sa SAD-om, to više nije moguće. Ideološka ostrašćenost i paranoja kolaju kuloarima Vašingtona.

U sličnoj su situaciji i američki saveznici u Evropi. O krizi u NATO-u javno govore i sami zvaničnici NATO-a, dok je Evropska komisija u više-manje otvorenom sukobu sa Trampovom administracijom. Njemačka insistira na izgradnji gasovoda “Sjeverni tok 2,” a Francuska na poštovanju nuklearnog dogovora sa Iranom. Tramp je agresivno i protiv jednog i protiv drugog i aktivno pozicionira Poljsku kao svog igrača u Evropskoj uniji. To je vjerovatno početak kraja evropskih integracija.

Nema sumnje da će se ova geopolitička prelamanja reflektovati i na Balkan. U navedenom izvještaju se čak pominje i mogućnost izbijanja vojnog sukoba tokom ove godine. Ne iznenađuje što izvještaj svaljuje svu krivicu za balkanske nevolje, jad i čemer na Rusiju, ali je stara istina da je za rat, kao i za tango, uvijek potrebno dvoje.

Objavljeno u crnogorskom nezavisnom nedjeljniku Monitor, 22.02.2019.